Alles wat belangrijk is over intensive care
Wat gebeurt er op een intensive care?
De intensive care (IC, ICU) is een speciale ziekenhuisafdeling voor patiënten die levensbedreigend ziek zijn of bij wie er een risico op ernstige complicaties bestaat. Hier worden de vitale functies continu bewaakt en indien nodig kunstmatig ondersteund.
Typische intensivecarepatiënten:
- Na grote operaties (buik, hart, bloedvaten, neurochirurgie)
- Bij ernstig orgaanfalen (longen, hart, nieren, lever)
- Bij levensbedreigende infecties (sepsis, ernstige longontsteking)
- Na ongevallen met polytrauma
- Bij shock (cardiogeen, septisch, hypovolemisch)
Wat wordt er bewaakt? Hartfrequentie, bloeddruk, zuurstofsaturatie, ademhaling, bewustzijn, urineproductie, bloedwaarden (laboratorium elke 4-6 uur). Elke verandering wordt direct opgemerkt.
Hoe werkt kunstmatige beademing?
Wanneer de longen falen of het ademen te inspannend wordt, neemt een beademingsapparaat de ademhaling geheel of gedeeltelijk over. Het pompt lucht (met een verhoogd zuurstofgehalte) in de longen en helpt bij het uitademen.
Invasieve beademing (via tube):
- Een slang (tube) wordt via de mond of neus in de luchtpijp gebracht
- De patiënt is meestal gesedeerd (slaapt), kan niet praten of eten
- Bij langere beademing: tracheostoma (luchtpijpsnede)
- Toepassing bij: ernstig longfalen, coma, na grote operaties
Niet-invasieve beademing (NIV, via masker):
- Beademing via een goed afsluitend gezichtsmasker
- De patiënt blijft wakker, kan praten (masker kort afnemen)
- Toepassing bij: COPD-exacerbatie, hartfalen, lichte longontsteking
Weaning (ontwenning): Zodra de longen herstellen, wordt de beademing stapsgewijs verminderd, totdat de patiënt weer zelf kan ademen.
Wat is sepsis? Het onderschatte gevaar
Sepsis (in de volksmond ‘bloedvergiftiging’) is een levensbedreigende ontstekingsreactie van het hele lichaam op een infectie. Het immuunsysteem reageert te heftig en beschadigt de eigen organen. Onbehandeld leidt sepsis tot orgaanfalen en overlijden.
Hoe ontstaat sepsis? Bacteriën (minder vaak virussen of schimmels) komen in het bloed terecht – bijv. vanuit een longontsteking, urineweginfectie, wondinfectie of ontstoken blindedarm. Het lichaam reageert met een massale ontsteking.
Symptomen:
- Hoge koorts (>38 °C) of ondertemperatuur (<36 °C)
- Snelle pols (>90/min), snelle ademhaling (>20/min)
- Verwardheid, verminderd bewustzijn
- Lage bloeddruk (shock!)
- Verminderde urineproductie
Behandeling: Direct toedienen van antibiotica (binnen het eerste uur!), vochttoediening, ondersteuning van de bloedsomloop met catecholaminen, focussanering (bijv. operatie bij blindedarmontsteking), intensieve bewaking. Tijd = leven!
Shock – wanneer de bloedsomloop faalt
Een shock is een levensbedreigende toestand waarbij het hart- en vaatstelsel niet meer genoeg bloed en zuurstof naar de organen kan transporteren. Zonder behandeling: orgaanfalen en overlijden binnen enkele uren.
Vormen van shock:
Hypovolemische shock
Te weinig bloedvolume (bloeding, vochtverlies bij diarree/braken)
Cardiogene shock
Hartfalen (na een hartinfarct, ernstige hartinsufficiëntie)
Septische shock
Bij sepsis – bloedvaten verwijd, bloeddruk daalt
Anafylactische shock
Ernstige allergische reactie
Symptomen: Lage bloeddruk, snelle zwakke pols, koude klamme huid, verwardheid, bewusteloosheid
Behandeling op de intensive care:
- Volumetherapie (infusen)
- Catecholaminen (medicijnen om de bloedsomloop te stabiliseren)
- Behandeling van de oorzaak (stoppen van de bloeding, antibiotica bij sepsis, enz.)
- Invasieve monitoring (arteriële katheter, centrale veneuze katheter)
Acuut nierfalen – wanneer de nieren het laten afweten
Bij acuut nierfalen stoppen de nieren plotseling met functioneren. Afvalstoffen (ureum, creatinine, kalium) hopen zich op in het bloed. Onbehandeld: overvulling, gevaarlijke kaliumverhoging (hartritmestoornissen!), uremie (vergiftiging).
Oorzaken:
Prerenaal
Te weinig doorbloeding (shock, uitdroging)
Renaal
Beschadiging van de nieren zelf (medicijnen, contrastmiddel, ontsteking)
Postrenaal
Afvloedbelemmering van de urine (stenen, vergrote prostaat)
Behandeling:
- Behandeling van de oorzaak (vocht bij shock, stoppen met medicijnen die de nieren beschadigen)
- Vochtbalans bewaken (niet te veel, niet te weinig!)
- Dialyse (nierfunctievervangende behandeling): Wanneer conservatieve therapie niet volstaat – bloedzuivering verwijdert afvalstoffen en overtollig vocht
Bij de meeste patiënten herstelt de nierfunctie na enkele dagen tot weken. Sommigen hebben blijvend dialyse nodig.
Wat is sedatie op de intensive care?
Veel intensivecarepatiënten worden gesedeerd – dat wil zeggen in een kunstmatige slaap gebracht. Waarom? Zodat zij de belastende behandelingen (beademing, katheters, onrust) beter verdragen en het lichaam zich op het herstel kan concentreren.
Sedatiemiddelen:
Propofol
Standaard sedativum, korte werkingsduur, snel ontwaken
Midazolam
Benzodiazepine, langere werkingsduur
Dexmedetomidine
Nieuwer medicijn, de patiënt blijft aanspreekbaar
Aanvullende pijnbestrijding
Sedatie maakt niet pijnvrij! Daarom krijgen intensive-care-patiënten aanvullend pijnstillers (meestal opioïden zoals fentanyl, sufentanil).
Dagelijkse sedatiepauze
Om oversedatie te voorkomen, wordt de sedatie dagelijks verminderd of gestopt – de patiënt wordt kort wakker en wij controleren de neurologische status. Dat verkort de beademingsduur en de opnameduur op de intensive care!
Delier
Sommige patiënten raken na het ontwaken in de war, hallucineren of zijn onrustig. Dat is een veelvoorkomende complicatie op de intensive care (delier), meestal van voorbijgaande aard.
Intensive care in detail – monitoring & therapie
Monitoringapparatuur
Elke intensive-care-patiënt is aangesloten op meerdere bewakingsapparaten:
ECG-monitor
Hartfrequentie en hartritme
Bloeddrukmeting
Niet-invasief (manchet) of invasief (arteriële katheter)
Pulsoximetrie
Zuurstofsaturatie in het bloed
Capnometrie
CO₂-gehalte van de uitgeademde lucht (bij beademing)
Invasieve toegangen
Voor het toedienen van medicijnen, bloedafnames en monitoring hebben intensive-care-patiënten speciale katheters nodig:
Perifere veneuze katheter
In een ader van de hand of in de elleboogplooi
CVC (centraal veneuze katheter)
In een grote halsader, voor catecholaminen
Arteriële katheter
In een slagader van de onderarm, voor continue bloeddrukmeting
Blaaskatheter
Voor controle van de urineproductie
Medicijnen op de intensive care
Intensive-care-patiënten krijgen vaak veel verschillende medicijnen tegelijk:
Catecholaminen
Noradrenaline, adrenaline ter stabilisatie van de bloedsomloop
Sedativa
Propofol, midazolam om te slapen
Analgetica
Opioïden (fentanyl) voor pijnbestrijding
Antibiotica
Bij infecties
Insuline
Bloedsuikercontrole
Complicaties voorkomen
Op de intensive care worden typische complicaties actief tegengegaan:
Tromboseprofylaxe
Heparine-injecties tegen bloedstolsels
Stressulcusprofylaxe
Maagbescherming (PPI)
Decubitusprofylaxe
Regelmatig wisselen van lighouding tegen doorliggen
Vroege mobilisatie
Zo vroeg mogelijk rechtop zitten en bewegen
Voor naasten: wat u moet weten
Bezoektijden & communicatie
Intensive-care-patiënten hebben rust nodig om te herstellen, maar het contact met naasten is belangrijk voor de psyche.
- Bezoektijden zijn vaak beperkt (bijv. 14:00–16:00 uur en 18:00–20:00 uur)
- Meestal slechts 1–2 bezoekers tegelijk
- Bij beademde patiënten: korte bezoeken (de patiënt is meestal gesedeerd)
- Dagelijkse gesprekken met de arts ter informatie over de toestand
Tip: Praat ook met gesedeerde patiënten – het gehoor functioneert vaak nog!
Wat u zult zien
De aanblik van een intensive-care-patiënt kan schrikken zijn – maar al die slangen en apparaten dienen de genezing:
- Beademingsslang in de mond (tube)
- Veel kabels en slangen (infusen, katheters, monitoring)
- Piepende apparaten (alarmen zijn meestal onschuldig!)
- Opgezwollen gezicht (door vocht)
Geen zorgen: Het verplegend personeel legt u graag uit wat al die apparaten betekenen.
Hoe lang duurt de intensive care?
Dat verschilt sterk en hangt af van de aandoening:
Herstel verloopt niet lineair – er zijn goede en slechte dagen. Geduld is belangrijk!
Na de intensive care: overplaatsing naar een gewone verpleegafdeling, later revalidatie of een aansluitende herstelbehandeling