Alles wat belangrijk is over spoedeisende geneeskunde
Wanneer moet ik de spoedarts bellen?
Het alarmnummer 112 is bedoeld voor acute, levensbedreigende situaties. Bel onmiddellijk bij:
Absolute spoedgevallen – bel direct 112:
- Bewusteloosheid: de persoon reageert niet op aanspreken
- Geen ademhaling / ademstilstand: geen ademhalingsbewegingen zichtbaar
- Hevige pijn op de borst: vermoeden van een hartinfarct (druk, beklemming, uitstraling naar arm/kaak)
- Symptomen van een beroerte: halfzijdige verlamming, afhangende mondhoek, spraakstoornis
- Hevige bloeding: bloed spuit of stroomt sterk
- Ernstige benauwdheid: patiënt hapt naar lucht, blauwe lippen
- Ernstig letsel: na een ongeval, val van grote hoogte
- Vergiftigingen: vermoeden van vergiftiging met verminderd bewustzijn
- Allergische shock: zwelling in gezicht/hals, benauwdheid na een insectensteek
Bel niet 112 bij: lichte klachten, chronische aandoeningen zonder acute verslechtering, kleine verwondingen. Ga dan naar de huisarts of naar de spoedeisende hulp.
Wat gebeurt er na de noodoproep?
Als u 112 belt, komt uw oproep bij de meldkamer terecht. Een getrainde centralist stelt u belangrijke vragen:
De 5 W-vragen:
- Waar is het spoedgeval? (adres, verdieping, bijzonderheden)
- Wat is er gebeurd? (ongeval, hartinfarct, bewusteloosheid?)
- Hoeveel gewonden/zieken zijn er?
- Welk soort letsel/aandoeningen?
- Wachten op vervolgvragen! (Niet ophangen tot de meldkamer dat zegt!)
Wat er daarna gebeurt:
- De meldkamer alarmeert een ambulance (RTW) en zo nodig een spoedarts (NEF)
- Tegelijkertijd: telefonische reanimatie – de centralist begeleidt u (bijv. bij een hartstilstand)
- Hulpdiensten zijn meestal binnen 8-15 minuten ter plaatse
- Spoedarts en ambulancedienst stabiliseren de patiënt
- Vervoer naar een geschikt ziekenhuis (bijv. beroerte → Stroke Unit)
Hoe werkt reanimatie?
Bij een circulatiestilstand stopt het hart met kloppen – de patiënt is bewusteloos, ademt niet en heeft geen pols. Zonder directe hulp: overlijden na enkele minuten. Elke minuut zonder reanimatie verlaagt de overlevingskans met 10%!
Basic Life Support (BLS) – dit kunnen leken:
- Controleren: reageert de persoon? Ademt hij of zij normaal? (Niet langer dan 10 seconden controleren!)
- Alarmnummer 112: direct hulp inschakelen
- Hartmassage: pols op het midden van het borstbeen, 100-120x/minuut, 5-6 cm diep indrukken
- Beademing: 30 compressies, daarna 2x beademen (mond-op-mond of mond-op-neus). Durft u dat niet: alleen hartmassage!
- Defibrillator (AED): als die beschikbaar is, inschakelen en de instructies volgen
- Doorgaan tot de ambulancedienst arriveert!
Advanced Life Support (ALS) – dit doet de spoedarts:
- Vrijmaken en veiligstellen van de luchtweg (intubatie of larynxmasker)
- Medicijnen (adrenaline, amiodaron)
- Uitgebreide diagnostiek (ECG, bloedsuiker)
- Behandeling van omkeerbare oorzaken (4H/HITS: hypoxie, hypovolemie, hypo-/hyperkaliëmie, hypothermie / intoxicatie, trombose, tamponade, tension)
Hartinfarct – symptomen herkennen en juist handelen
Een hartinfarct ontstaat wanneer een kransslagader door een bloedstolsel wordt afgesloten. De hartspier krijgt geen zuurstof meer en sterft af. Tijd is hartspier! Hoe sneller de behandeling, hoe minder schade.
Typische symptomen (maar niet altijd allemaal!):
- Hevige pijn op de borst: druk, beklemming, branderig gevoel – langer dan 5 minuten
- Uitstraling: naar de linkerarm, kaak, rug, bovenbuik
- Kortademigheid, misselijkheid, zweetaanval
- Angst, doodsangst
Let op bij vrouwen en mensen met diabetes: vaak atypische symptomen! Misselijkheid, pijn in de bovenbuik, vermoeidheid. Een hartinfarct kan ‘stil’ verlopen (zonder pijn).
Wat te doen bij een vermoedelijk hartinfarct?
- Bel direct 112! Zeg ‘vermoedelijk hartinfarct’
- Patiënt met het bovenlichaam verhoogd neerleggen
- Knellende kleding losmaken
- Geruststellen, niet alleen laten
- Nitrospray: indien aanwezig, onder de tong sprayen
- Aspirine (acetylsalicylzuur): 250–500 mg laten kauwen (als er geen contra-indicaties zijn)
- Bij bewusteloosheid: begin met reanimatie!
In het ziekenhuis: direct hartkatheterisatie – het bloedvat wordt weer geopend (PCI). Dat redt hartspier!
Beroerte – FAST-test redt levens
Bij een beroerte krijgt een deel van de hersenen geen bloed meer (herseninfarct) of ontstaat er een bloeding (hersenbloeding). Hersencellen sterven af. Tijd is hersenen!
FAST-test – zo herkent u een beroerte:
- Face (gezicht): laten glimlachen → hangt één mondhoek naar beneden?
- Arms (armen): beide armen naar voren laten strekken → zakt één arm weg?
- Speech (spraak): een eenvoudige zin laten nazeggen → onduidelijke spraak?
- Time (tijd): als één hiervan klopt → DIRECT 112!
Andere symptomen:
- Plotselinge gezichtsstoornissen (dubbelzien, halfzijdig gezichtsverlies)
- Plotselinge duizeligheid, onzeker lopen
- Plotselinge zeer hevige hoofdpijn (‘donderslaghoofdpijn’ bij hersenbloeding)
- Bewustzijnsstoornissen
Wat te doen bij een beroerte?
- Direct 112 – ‘vermoedelijk beroerte’
- Patiënt met het bovenlichaam verhoogd neerleggen (30°)
- Niets te eten of te drinken geven! (slikstoornis mogelijk)
- Bij bewusteloosheid: stabiele zijligging
- Tijdstip van de eerste symptomen onthouden (belangrijk voor trombolyse!)
In het ziekenhuis: CT om een bloeding uit te sluiten, daarna trombolyse (bloedstolsel oplossen) of trombectomie (mechanische verwijdering). Tijdvenster: 4,5 uur voor trombolyse!
Polytrauma – zwaargewonden juist verzorgen
Een polytrauma is meervoudig letsel met ten minste twee ernstige verwondingen in verschillende lichaamsregio’s – bijv. na een verkeersongeval, een val van grote hoogte of een explosie. Vaak: schedel-hersenletsel, borstkasletsel, buikletsel, botbreuken.
Gevaar: ernstige inwendige bloedingen, orgaanletsel, shock. Zonder snelle verzorging dreigt de dood.
Verloop van de verzorging:
1. Plaats van het ongeval (ambulancedienst/spoedarts):
- Veiligstellen van de vitale functies (ademhaling, bloedsomloop)
- Veiligstellen van de luchtweg bij bewusteloosheid
- Stoppen van uitwendige bloedingen
- Immobilisatie van de wervelkolom (Stiffneck, schepbrancard)
- Voorzichtig vervoer naar de shockroom (vooraf aanmelden!)
2. Shockroom (ziekenhuis):
- Samenstelling van het team: traumachirurg (teamleider), anesthesioloog, radioloog, OK-verpleging
- Primary survey (ABCDE-schema): systematische aanpak
- Airway (luchtweg): vrij? Zo nodig intubatie
- Breathing (ademhaling): longletsel? Spanningspneumothorax?
- Circulation (bloedsomloop): bloeding? Shock? Vochttoediening
- Disability (neurologie): bewustzijn? Pupillen?
- Exposure (ontkleden): onderzoek van het hele lichaam, warm houden
- Trauma-CT: total-body-CT voor snelle diagnostiek
- Damage control: levensreddende spoedmaatregelen (bloedingen stoppen, drukontlasting van de schedel), definitieve behandeling later
3. OK/intensive care: afhankelijk van het letselpatroon operatie(s), daarna bewaking op de intensive care
Noodapparatuur & medicijnen – wat heeft de spoedarts bij zich?
Luchtwegmanagement
Het veiligstellen van de ademhaling heeft de hoogste prioriteit:
Beademingsballon
Handmatige beademing
Larynxmasker
Supraglottisch luchtweghulpmiddel
Endotracheale tube
Voor intubatie
Videolaryngoscoop
Vergemakkelijkt moeilijke intubatie
Coniotomieset
Noodtoegang tot de luchtpijp
Afzuigpomp
Verwijderen van braaksel/bloed
Monitoring & diagnostiek
Bewaking van de vitale functies:
ECG-monitor
Hartritme continu
Pulsoximeter
Zuurstofsaturatie
Bloeddrukmeting
Automatisch om de paar minuten
Bloedsuikermeter
Sneltest
Capnometrie
CO₂-meting (controle van de beademing)
12-afleidingen-ECG
Bij vermoeden van een hartinfarct
Noodmedicatie
De belangrijkste medicijnen in de koffer van de spoedarts:
Adrenaline
Bij reanimatie, allergische shock
Amiodaron
Bij hartritmestoornissen
Atropine
Bij een trage hartslag
Morfine/fentanyl
Sterke pijnstillers
Midazolam/propofol
Sedatie, inleiding van de narcose
Succinylcholine/rocuronium
Spierverslapping voor intubatie
Nitroglycerine
Bij hartinfarct, longoedeem
Overige uitrusting
Belangrijke technische apparaten:
Defibrillator
Bij ventrikelfibrilleren/ventrikeltachycardie
Infuuspompen
Voor toediening van medicijnen
Vacuümmatras
Voorzichtige ligging bij wervelkolomletsel
Schepbrancard
Asgetrouwe redding
Stifneck
Stabilisatie van de halswervelkolom
Noodrugzak
Voor moeilijk bereikbare inzetlocaties
Eerste hulp – wat iedereen zou moeten kunnen
Bij bewusteloosheid
Persoon reageert niet op aanspreken en schudden:
Ademhaling controleren
Komt de borstkas omhoog? Luchtstroom voelbaar?
Ademt normaal
Stabiele zijligging, 112 bellen, in de gaten houden
Geen/geen normale ademhaling
Direct met reanimatie beginnen! (zie boven)
Stabiele zijligging:
- Dichtstbijzijnde arm buigen, hand onder het zitvlak schuiven
- Verste arm over de borst leggen
- Verste been buigen, patiënt naar u toe trekken
- Hoofd achterover strekken (zodat de tong niet terugvalt)
- Ademhaling voortdurend controleren!
Bij een ernstige bloeding
Bloed spuit of stroomt sterk:
- Alarmnummer 112
- Zelfbescherming: wegwerphandschoenen (indien aanwezig)
- Drukverband: wondkussen op de wond, stevig vastbinden (maar niet afknellen!)
- Hoog leggen: gewonde ledemaat omhooghouden
- Als het drukverband niet volstaat: tweede drukverband eroverheen
- Shock voorkomen: laten liggen, benen omhoog, toedekken
Tourniquet (afbinden): alleen als laatste maatregel bij een levensbedreigende bloeding aan armen/benen!
Bij vermoeden van letsel aan de wervelkolom
Na een val, verkeersongeval, hoofdletsel:
- Niet bewegen! De patiënt moet blijven liggen
- Hoofd stabiliseren: met beide handen aan de zijkanten vasthouden
- Alarmnummer 112 – zeg “vermoeden van letsel aan de wervelkolom”
- Bij bewusteloosheid: toch stabiele zijligging! (verstikking heeft voorrang)
Tekenen van letsel aan de wervelkolom: pijn in nek/rug, tintelingen/gevoelloosheid, verlammingen